Tajemnica adwokacka – czy adwokat może powiedzieć wszystko, co wie?
Są informacje, które można powiedzieć przy kawie. Są również takie, które – niezależnie od okoliczności – powinny pozostać między klientem a jego adwokatem.
Na tym właśnie opiera się tajemnica adwokacka. Nie jest ona jedynie kwestią dyskrecji czy zawodowego savoir-vivre’u. To jeden z fundamentów wykonywania zawodu adwokata i jednocześnie ważna gwarancja dla osoby korzystającej z pomocy prawnej.
Klient powinien mieć możliwość przedstawienia adwokatowi całej swojej sytuacji, również faktów niewygodnych, osobistych czy takich, o których nie chciałby mówić nikomu innemu. Bez tego trudno byłoby oczekiwać rzetelnej analizy prawnej i skutecznego prowadzenia sprawy.
Co jednak dzieje się wtedy, gdy adwokat zostaje powołany na świadka? Czy musi powiedzieć przed sądem wszystko, co wie? I czy znaczenie ma to, skąd właściwie posiada daną informację?
Co to jest tajemnica adwokacka?
Zgodnie z art. 6 ustawy – Prawo o adwokaturze adwokat ma obowiązek zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej. Co ważne, obowiązek ten nie jest ograniczony w czasie. Oznacza to, że tajemnica adwokacka nie kończy się wraz z zakończeniem sprawy, rozwiązaniem pełnomocnictwa czy upływem kilku lat.
Nie chodzi przy tym wyłącznie o to, co klient powiedział podczas spotkania w kancelarii. Znaczenie może mieć również treść dokumentów, korespondencji, wiadomości, rozmów telefonicznych czy innych informacji uzyskanych przez adwokata w związku z wykonywaniem pomocy prawnej. Kluczowe są więc nie tylko same informacje, lecz przede wszystkim okoliczności, w których adwokat wszedł w ich posiadanie.
Dlaczego tajemnica adwokacka jest tak ważna?
Wyobraźmy sobie, że klient przed rozmową z adwokatem musiałby za każdym razem zastanawiać się: „Czy mogę mu to powiedzieć?”, „Czy kiedyś zostanie o to zapytany w sądzie?”, „Czy ta rozmowa może później zostać wykorzystana przeciwko mnie?” Trudno byłoby w takich warunkach mówić o zaufaniu.
A bez pełnej wiedzy o sytuacji klienta adwokat może nie być w stanie prawidłowo ocenić ryzyka, przygotować strategii procesowej czy wskazać możliwych konsekwencji określonych działań.
Tajemnica zawodowa chroni więc przede wszystkim klienta oraz zaufanie, na którym opiera się profesjonalna pomoc prawna.
Czy adwokat może zostać świadkiem w sądzie?
W postępowaniu cywilnym sam fakt wykonywania zawodu adwokata nie oznacza automatycznie, że danej osoby nie można powołać na świadka. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje jednak, że świadek może odmówić odpowiedzi na pytanie, jeżeli odpowiedź wiązałaby się z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej.
I tu pojawia się najważniejsze rozróżnienie: możliwość powołania adwokata na świadka nie oznacza automatycznie możliwości wypytania go o informacje objęte tajemnicą adwokacką. Każda sytuacja wymaga więc ustalenia, czego dotyczy pytanie i w jakich okolicznościach adwokat zdobył daną wiedzę.
Adwokat jako świadek – skąd zna daną informację?
To może mieć zasadnicze znaczenie. Wyobraźmy sobie sprawę o podwyższenie alimentów. Pozwany od lat prowadzi kosztowny tryb życia: często podróżuje, ma drogie hobby, kupuje markowe rzeczy. Jednym ze świadków ma być jego wieloletni znajomy, który jest adwokatem i na późniejszym etapie zaczął reprezentować go również w sprawie prawnej.
Czy wszystko, co wie taka osoba, staje się automatycznie tajemnicą adwokacką?
Nie można tego założyć wyłącznie dlatego, że świadek wykonuje zawód adwokata. Jeżeli pewne fakty znał wcześniej jako znajomy i nie uzyskał ich w związku ze świadczeniem pomocy prawnej, sytuacja może być oceniana inaczej niż w przypadku informacji przekazanych mu już jako pełnomocnikowi. Z kolei to, czego dowiedział się podczas konsultacji, analizy dokumentów czy prowadzenia sprawy, może podlegać ochronie wynikającej z tajemnicy zawodowej.
Dlatego w takich sytuacjach najważniejsze pytanie często nie brzmi „Czy ten człowiek jest adwokatem?” lecz: „Skąd i w jakich okolicznościach dowiedział się o danym fakcie?”
Jakie informacje może obejmować tajemnica adwokacka?
Zakres tajemnicy zawodowej jest szeroki. W praktyce mogą być nią objęte między innymi informacje przekazane podczas konsultacji, okoliczności dotyczące prowadzonej sprawy, dokumenty przekazane adwokatowi, korespondencja związana z pomocą prawną, informacje uzyskane podczas przygotowywania strategii procesowej czy fakty poznane przy analizie sytuacji klienta. Nie oznacza to jednak, że każda informacja, którą zna osoba wykonująca zawód adwokata, z automatu podlega tajemnicy.
Czy tajemnica adwokacka obowiązuje po zakończeniu sprawy?
Tak. Obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej nie jest ograniczony w czasie. Zakończenie procesu, zmiana pełnomocnika czy zakończenie współpracy z kancelarią nie powodują, że informacje uzyskane w związku z pomocą prawną nagle stają się jawne. To bardzo istotne z punktu widzenia klienta. Może on oczekiwać, że informacje przekazane adwokatowi nie przestaną być chronione tylko dlatego, że konkretna sprawa należy już do przeszłości.
Tajemnica adwokacka – najczęstsze pytania
Czy adwokat może być świadkiem?
W postępowaniu cywilnym wykonywanie zawodu adwokata samo w sobie nie wyklucza możliwości powołania danej osoby na świadka. Nie oznacza to jednak prawa do żądania ujawnienia informacji objętych tajemnicą zawodową.
Czy adwokat może powiedzieć w sądzie to, co usłyszał od klienta?
Jeżeli informacja została uzyskana w związku z udzielaniem pomocy prawnej, należy uwzględnić przepisy dotyczące tajemnicy adwokackiej.
Jak długo obowiązuje tajemnica adwokacka?
Prawo o adwokaturze wprost wskazuje, że obowiązek jej zachowania nie może być ograniczony w czasie.
Czy prywatna znajomość z adwokatem oznacza, że każda rozmowa jest tajemnicą zawodową?
Nie. Istotne jest przede wszystkim to, czy dana informacja została uzyskana w związku ze świadczeniem pomocy prawnej.
Czy sprawa zakończona kilka lat temu nadal jest objęta tajemnicą?
Sam upływ czasu nie powoduje wygaśnięcia obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej.